Siz nerelerde kullanılır ?

Aydin

New member
Üniversitelerde ise durum bölüme, kuruma, ülkeye ve kişisel tercihlere göre değişebilir. Bazı akademisyenler öğrencileriyle resmî bir iletişim kurmayı tercih ederken bazıları daha samimi bir ortam oluşturabilir.

Dolayısıyla öğrencilere verilebilecek en kullanışlı tavsiye şudur: İlk karşılaşmada ölçülü bir hitap kullanmak, karşı tarafın tercihleri anlaşıldıkça iletişim biçimini buna göre ayarlamak.

5. SAĞLIK HİZMETLERİNDE, KAMU KURUMLARINDA VE RESMÎ İŞLEMLERDE SİZ

Doktor, hemşire, avukat, belediye çalışanı veya kamu görevlisiyle iletişim kurarken “siz” zamiri çoğunlukla uygun bir tercihtir. Bu ortamlarda insanlar bazen kaygılı, aceleci veya belirsizlik içinde olabilir. Bu nedenle açık ve saygılı iletişim kurmak önemlidir.

Bir hastanın doktoruna “Sizce bu belirtiler neden ortaya çıkmış olabilir?” diye sorması, görüşünü öğrenmek istediğini açık biçimde gösterir. Bir vatandaşın belediye çalışanına “Başvurumun hangi aşamada olduğunu öğrenebilir miyim?” demesi ise resmî bir talebi nazik biçimde iletir.

Burada sağlık iletişimi açısından önemli bir ayrım yapmak gerekir: Saygılı hitap, bilgi alışverişini kolaylaştırabilir; ancak doğru sağlık hizmetinin yerini tutmaz. Hastanın belirtilerini açıkça anlatabilmesi, doktorun anlaşılır açıklamalar yapması ve hastanın sorularına yanıt verilmesi gerekir.

Örneğin, bir hasta anlamadığı bir ilaç talimatını “Rahatsız etmeyeyim, herhâlde doğrudur” diyerek geçiştirirse iletişimde bir sorun oluşabilir. Bunun yerine “Bu ilacı hangi saatlerde kullanmam gerekiyor?” veya “Yan etkileri konusunda bana bilgi verebilir misiniz?” diye sorması daha yararlıdır.

Aynı durum kamu kurumlarında da geçerlidir. Vatandaşın hakkını ararken saygılı bir dil kullanması ile talebini açıkça belirtmesi birbirini tamamlayan davranışlardır. Nezaket, kişinin hakkından vazgeçmesi anlamına gelmez.

Bu nedenle “siz” zamirini edilgenlik veya çekingenlikle ilişkilendirmek yanlıştır. İnsan hem nazik hem de kararlı olabilir.

6. SOSYAL İLİŞKİLERDE SAYGI, YAKINLIK VE DUYGUSAL ETKİLER

“Siz” zamirinin anlamı yalnızca resmî ortamlarda ortaya çıkmaz. İnsanlar arasındaki sosyal mesafe, yakınlık ve karşılıklı beklentiler de bu tercihi etkiler.

Burcu Meliha Keser'in 2018 yılında TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan “Nezaket, Nezaket Teorileri ve Türkçede Kullanılan Nezaket Kavramları” başlıklı çalışması, hitap biçimlerinin kişiler arası ilişkilerle bağlantısını inceler. Çalışmada nezaketin toplumsal mesafe ve yakınlıkla ilişkili olduğu, hitap tercihlerinin dilsel ve kültürel boyutlar taşıdığı vurgulanır.

Bu araştırmanın önemli katkısı, nezaketi yalnızca kelime listesi olarak görmememiz gerektiğini hatırlatmasıdır. Aynı ifade farklı kişiler tarafından farklı şekillerde algılanabilir.

Örneğin, uzun yıllardır tanışan iki arkadaşın birbirine “siz” diye hitap etmeye başlaması, aralarında bir mesafe oluştuğu izlenimini yaratabilir. Buna karşılık, ilk kez karşılaşan iki kişinin “siz” kullanması olağan karşılanabilir.

Bir aile büyüğüne “siz” diye hitap etmek bazı ailelerde saygının doğal göstergesi kabul edilirken başka ailelerde “sen” daha sıcak ve yerleşik bir hitap biçimidir. Bu farklılıkları tek bir doğruya indirgemek, kültürel çeşitliliği göz ardı etmek olur.

Duygusal açıdan bakıldığında, hitap biçiminin etkisi konuşmanın geri kalanıyla birlikte değerlendirilmelidir. “Siz bu işi yine yanlış yapmışsınız” cümlesi, biçimsel olarak saygılı görünse de alaycı bir tonla söylendiğinde kırıcı olabilir. Buna karşılık, “Bu bölümü birlikte tekrar inceleyebilir miyiz?” cümlesi daha iş birliğine açık bir yaklaşım sergiler.

Dolayısıyla sözcük seçimi önemlidir; fakat ses tonu, bağlam, niyet ve davranışlarla birlikte anlam kazanır.

7. KADINLARIN VE ERKEKLERİN İLETİŞİM TERCİHLERİ NASIL DEĞERLENDİRİLMELİ?

“Siz” zamirinin kullanımını toplumsal cinsiyet açısından ele alırken dikkatli olmak gerekir. Erkeklerin her zaman sonuç odaklı, kadınların ise daima duygusal veya sosyal odaklı iletişim kurduğunu söylemek bilimsel açıdan doğru değildir. İnsanların iletişim tercihleri kişiliklerine, yetiştikleri çevreye, mesleklerine, yaşlarına ve içinde bulundukları duruma göre değişebilir.

Bununla birlikte, farklı iletişim beklentilerinin bulunduğu ortamlarda hitap biçiminin nasıl algılandığını tartışmak yararlıdır.

Örneğin bir iş görüşmesinde bazı kişiler, karşılarındaki insanın hızlıca konuya geçmesini ve açık bilgi vermesini bekler. Bazıları ise önce güven oluşturan, dinlemeye dayalı ve daha sıcak bir iletişim kurulmasını önemser. Bu beklentiler yalnızca cinsiyete göre açıklanamaz; aynı kişi bile toplantının amacına göre farklı bir yaklaşım benimseyebilir.

“Siz” zamiri iki beklentiyi de destekleyebilir. Bir yandan profesyonel mesafeyi korur, diğer yandan karşıdaki kişiye saygılı bir başlangıç sunar.

Örneğin, bir ekip yöneticisinin çalışanına “Bu raporu bugün tamamlayabilir misiniz?” demesi hem yapılacak işi açıkça belirtir hem de talebi kibar biçimde iletir. Ancak çalışan yoğun olduğu için raporu tamamlayamayacaksa, gerçekçi bir süre belirlemek ve gerekirse alternatif sunmak gerekir. Nezaket, işin sonuçlandırılmasını engellemez; doğru kullanıldığında iletişimi kolaylaştırabilir.

Aynı biçimde bir müşteri, kendisine saygılı davranılmasını beklerken aynı zamanda somut bir çözüm de isteyebilir. Bu beklentiyi kadınlara veya erkeklere özgü kabul etmek yerine, insan ilişkilerinde sık karşılaşılan ortak ihtiyaçlar olarak değerlendirmek daha sağlıklıdır.

Asıl mesele, hitap biçimini insanların cinsiyetinden hareketle belirlemek değil, kişinin tercihlerini ve içinde bulunulan ortamı dikkate almaktır.

8. DİJİTAL İLETİŞİMDE VE SOSYAL MEDYADA SİZ KULLANIMI

E-posta, mesajlaşma uygulamaları, çevrim içi toplantılar ve sosyal medya, “siz” zamirinin kullanım alanını genişletmiştir. Dijital ortamda karşıdaki kişinin ses tonunu veya yüz ifadesini her zaman göremediğimiz için yazdığımız cümlelerin nasıl algılanacağı konusunda daha dikkatli olmak gerekebilir.

Örneğin bir işletmeye gönderilen şu mesajı düşünelim:

“Merhaba, siparişimin ne zaman teslim edileceği konusunda bilgi verebilir misiniz?”

Bu ifade hem kısa hem de açık bir taleptir. Aynı talep “Siparişimi ne zaman göndereceksin?” biçiminde de dile getirilebilir; ancak özellikle tanımadığımız bir müşteri temsilcisine yazarken ilk seçenek daha ölçülü bir başlangıç sunar.

İş başvurularında, resmî e-postalarda ve ilk kez iletişim kurulan kişilerle yapılan yazışmalarda şu ifadeler kullanılabilir:

- “Başvurumu değerlendirme fırsatınız oldu mu?”

- “Toplantı saatini teyit edebilir misiniz?”

- “Belgeyi hangi formatta göndermemi tercih edersiniz?”

- “Paylaştığınız bilgiler için teşekkür ederim.”

Öte yandan, arkadaş gruplarında veya uzun süredir devam eden samimi yazışmalarda sürekli “siz” kullanmak yapay görünebilir. Dijital iletişimde doğru hitap biçimi, iletişimin amacına ve tarafların alışkanlıklarına bağlıdır.

Bir başka önemli konu da büyük harfle yazılan “Siz” biçimidir. Türkçede kişi zamiri olarak “siz” normalde küçük harfle yazılır. Resmî veya özel yazışmalarda saygı amacıyla büyük harfle yazılmasına rastlanabilir; ancak bu, her metinde uygulanması gereken genel bir yazım kuralı değildir. Cümlenin tamamında tutarlı ve anlaşılır bir dil kullanmak daha önemlidir.

9. SİZ ZAMİRİ KULLANILIRKEN YAPILAN HATALAR

“Siz” zamirini doğru kullanmak için yalnızca kelimeyi seçmek yeterli değildir. Fiil çekimine, cümlenin anlamına ve hitap edilen kişi sayısına da dikkat etmek gerekir.

Birinci hata: Zamiri çoğul anlamıyla sınırlamak.

“Siz” yalnızca birden fazla kişiye hitap etmek için kullanılmaz. Tek bir kişiye saygılı biçimde hitap ederken de kullanılabilir.

İkinci hata: Saygıyı yalnızca zamire bağlamak.

“Siz hiçbir şey bilmiyorsunuz” cümlesi, zamir ve fiil bakımından uygun olsa da kullanılan suçlayıcı ifade nedeniyle kaba algılanabilir. Daha yapıcı bir seçenek, “Bu konuda farklı bilgilerle karşılaştım. Birlikte kontrol edebilir miyiz?” demektir.
 
Üst